Ai cũng nói về việc tu tập như một cách thoát khổ. Nhưng liệu rằng, điều đó có đồng nghĩa với bất toại nguyện nghiễm nhiên biến mất khỏi cuộc sống? Hay có thần thông để tê liệt bản thân trước cảm xúc đắng để không bao giờ thấy khổ nữa?
Một câu hỏi hiện ra trong đầu mình:
“Cà phê ngon ở cái vị đắng. Nhạt toẹt hay ngọt lịm thì còn gì là cà phê? Sướng hoài cũng chán, ơ thế khi nào mới được khổ?”
Mình chiêm nghiệm thì thấy rằng hỉ, nộ, ái, ố là những cảm xúc có thật. Và đó là gia vị của cuộc sống. Như 4 vị cơ bản của món ăn: cay, chua, mặn, ngọt — món ăn nào mà thiếu vị thì ăn nhạt toẹt, chán ngắt.
Trong các vị này, không có vị nào tốt hơn hay ưu việt hơn vị nào. Dùng đúng chỗ, vừa liều lượng, vị nào cũng góp phần làm cho món ăn ngon.
Con người vốn thích trải nghiệm. Người ta coi phim tình để được sống trong cảm xúc màu hồng của tình yêu, coi phim ma để có thứ hù mình sợ, coi phim buồn để có thứ làm mình xúc động phát khóc. Chẳng phải, đã có lúc, ta chủ động tìm đến những cảm xúc mình né tránh hay sao?
Cảm xúc đến rồi đi. Khi cho phép mình sống thật với cảm xúc đang có, nó cũng sẽ qua đi thật nhẹ nhàng. Hỉ, nộ, ái, ố chẳng qua cũng chỉ là cảm xúc. Không phải là cảm xúc tốt, xấu, tích cực, tiêu cực như chúng ta thường phân loại hay gọi tên. Nó chỉ là cảm xúc.
Thiên Chúa có bảo, cốt lõi của mọi thứ là tình yêu. Và cái yêu, đến từ việc hiểu. Có hiểu mới có yêu. Nhiều người có nhiều bạn bè, có nhiều người yêu, nhưng người ta không yêu nổi lấy chính mình. Người ta không cho phép tất cả mọi cảm xúc được hiện hữu, mà không buông lời phán xét, bình luận. Kể cả với chính bản thân họ.
Cái thoát khổ đầu tiên không đến từ việc phủ nhận, phán xét, đẩy xa cái khổ đang hiện hữu trong mình. Chính việc phán xét, chì chiết đã phóng đại niềm đau đó thêm nhiều lần.
Bát Chánh Đạo (Eightfold Path), tám con đường thoát khổ Đức Phật dạy bắt đầu với Chánh Kiến (Right View). Tức “seeing a thing in its true nature, without name and label” — nhìn thấy mọi sự như nó là, không qua tên gọi hay nhãn dán.
Khi nghe thấy tiếng chim hót, ghi nhận tiếng chim hót. Chẳng cần suy diễn “à đây là tiếng chim sẻ, hay đây là tiếng con chim bồ câu quái quỷ hôm nọ mới ị lên xe mình”. Tiếng chim là tiếng chim. Còn khi suy ra tiếng con chim mình ghét, tiếng chim đẹp đẽ ban đầu đã bị bóp méo mất rồi.
Hỉ, nộ, ái, ố cũng vậy. Biết có thứ cảm xúc đang dâng lên trong lòng (không cần phân biệt, thấy sao ghi nhận vậy). Rồi cũng biết, mọi sự trên đời này đều liên tục đổi thay, vô thường. Cảm xúc đó rồi cũng sẽ qua. Đó là thấy bản chất sự việc, vì không phân biệt nên không bám chấp cái nào tốt/cái nào không tốt — khi vui, không cầu được vui mãi, khi khổ, không cầu khổ qua mau.
Thoát khổ bước đầu đối với mình là như thế. Từ từ gỡ dần những nhãn mác, định kiến mình hay dán lên cho mọi việc. Để rồi thấy mình như cái tô, cái tô càng rỗng, càng chứa được nhiều hơn.
Leave a Reply